Natuurpunt Boven-Dender

 

Natuurpunt
Boven-Dender

Vereniging voor
Natuur en Landschap
in de regio
Geraardsbergen - Lierde - Everbeek
 

 

Wandeltraject Raspaillebos : 4,5 km
Wandeltraject Raspaillebos - Vossestaart : 3,4 km

Het Raspaillebos behoort tot een 180 hectaren groot bosgebied op de flanken van de Bosberg, gekend als de laatste bult in de Ronde van Vlaanderen. Het ligt in Galmaarden en Geraardsbergen, op de grens van Oost-Vlaanderen en Brabant. De beekoevers zijn in het voorjaar kleurige linten van pinksterbloem, dotterbloem, slanke sleutelbloem en speenkruid. Op de hellingen bloeit in maart massaal de wilde narcis. Het hoogtepunt ligt eind april. Daslook, wilde hyacinten, maagdenpalm en bosanemoon vormen dan een bonte deken van wit, blauw en geel. Rond het bos ligt een mozaïek van golvende weiden en akkers. Beekvalleien, veldbosjes, struwelen, hagen, wilgen en bloemrijke holle wegen zorgen voor extra accenten. De vergezichten op de Dender- en de Markvallei zijn verbluffend.

Het wandeltraject 'Raspaillebos' (4,3 km) is geel gemarkeerd belicht het reservaat. Het rood gemarkeerde wandeltraject Raspaillebos - Vossestaart (3,4 km) is een landschappelijke uitbreiding via het staatsdomeinbos. Er zijn drie instap-punten met parking: de Helix en de top en de voet van de Bosberg. Ons verhaal begint bij de Helix.

1. De Helix is een Vlaams natuur en milieu educatief centrum. Elke schooldag worden er groepen kinderen wegwijs gemaakt in de natuur. Af en toe is de Helix ook tijdens het weekend geopend. De tentoonstelling en de educatieve tuin met waterzuivering en een hoekje voor bijen zijn zeker een bezoek waard. Verlaat de parking en ga links de helling op.

2. Op de top sla je rechts af. Er ontvouwt zich een pittoresk landschap met golvende weiden, knotwilgen, een meanderende beek en op de achtergrond het bos. In elke wilgenrij broedt een paar steenuilen.

3. Voorbij de rij knotwilgen kom je op asfalt. Volg dit even naar rechts en sla onmiddellijk weer links af. In 1750 was het bos drie keer groter dan nu. De holle weg was toen nog een bospad. De varens, daslook en wilde hyacinten in het talud zijn daar het bewijs van. Het sparrenbos wordt binnenkort gekapt. In de plaats ervan komt er langs de rand van beide veldwegen een brede houtkant. Een deel ervan zal bestaan uit sleedoornen, die nog meer kansen zullen bieden aan de sleedoornpage, een zelfzame vlinder die het in dit gebied uitstekend doet. Ook de aanpalende akker is eigendom van Natuurpunt. Hij ligt sinds eind 2006 braak en mag spontaan verbossen.

 

4. De bronbeekvallei links is een prentkaart waard. Ze werd tijdens de laatste ijstijd gevormd. Het hakhoutbosje bij de bosrand is de uitloper van een mooi stuk bronbos met reuzenpaardestaart, eenbes, keverorchis, dotterbloem, slanke sleutelbloem en hangende zegge. Bij grondboringen ontdekten we er een dikke laag veen in de bodem.

 

 

5. De weide rechts bij de bosrand wordt extensief begraasd door de schapen van een bioboer. Ze vertoont de eerste tekenen van spontane verbossing. In ruige hoekjes schieten immers jonge bomen op en langs de bosrand vormt zich een zoom van bramen en struiken. Zo wordt de scherpe grens tussen bos en akkerland geleidelijk vager.

 

 

6. We gaan het bos in. In de zone links van het pad werden in februari 2007 één hectare lorken gekapt. Deze exoot werd hier in de jaren 60 aangeplant. Door zijn dikke naaldendek verstikt en verzuurt hij de bodem, waardoor de hier thuis horende vegetatie door de jaren heen volledig is gegenereerd. Wanneer je het pad verder volgt, zal je begrijpen naar welk soort vegetatie we dit kale stuk willen te laten evolueren. Van de bosrand tot de eerste bocht volgen immers wilde narcissen, wilde hyacinten, kleine maagdenpalm en daslook (enkel in april) elkaar op. Deze schitterende vegetatie is van Europees belang.

 

 

 

7. Wat verder staat langs de rand van de daslook het Juffrouwke. Dit kapelletje dateert uit de 17de eeuw. Volgens de legende waren een gebed in de kapel en een dronk uit de bron er vlakbij, goed tegen tandpijn. We raden de heildronk vandaag af wegens de sterk bemeste maïsakkers hogerop. De restauratie van de kapel staat op ons programma van de komende jaren.

 

 

8. Bij de bareel aan het einde van de lorken sla je links af. Een paar bochten verder kom je in een perceeltje dat in 1895 nog akker was. Het werd toen ingeplant met wintereiken, die nu tot de dikste van het bos behoren. Enkele ervan kwijnen weg door lichtconcurrentie met beuken.

 

9. Bij de achterkant van de tuinen gaat de wandeling naar rechts. Voor een prachtig streekgezicht moet je echter eventjes naar links, tot voorbij de bosrand. Je loopt er op de rug van de Bosberg, die de valleien van de Dender en haar bijrivier de Mark scheidt. Voor jou ligt het glooiende Pajottenland met de Congoberg als herkenningspunt. Beide horen tot een ketting van getuigenheuvels die van Noord-Frankrijk tot in Haspengouw de zuidgrens van Vlaanderen aflijnen. In feite zijn het versteende zandbanken langs de kustlijn van de Diestiaanzee die twee miljoen jaar geleden Vlaanderen overspoelde.

 

10. Keer terug en vervolg de wandeling. Het hoefijzervormige talud is de rand van een immens bronamfitheater. Dit is ontstaan doordat een groot pak met water verzadigd zand wegschoof op de onderliggende kleilaag. Overal in de helling sijpelt kalkrijk water uit de bodem en ontspringen er beekjes. Deze zijn de levensaders van het bos. Veel voorjaarsbloeiers zijn er immers afhankelijk van.

 

 

Bij de grindweg kan je even uit het parkoers stappen voor een verfrissing in café Den Uitkijktoren op de top van de Bosberg (instappunt P3). Om de wandeling verder te zetten, steek je via twee sluisjes de grindweg over.

 

11. Je daalt een steile helling af die het domeinbos links scheidt van het Natuurpuntgebied rechts, waar recent alle Amerikaanse eiken werden gekapt. We willen hier een gemengd bos met zomereik, beuk en haagbeuk. Op de droge helling groeien meiklokjes. In de vochtige hellingknik vormen bosanemonen een wit tapijt. In maart kan je hier tevens wilde narcissen bewonderen.

12. Van het kruispunt aan de voet van de helling kijk je rechts in een grazige dreef. De vegetatie wordt er regelmatig gemaaid en langs de randen wordt aan hakhoutbeheer gedaan. Hier groeien guldenroede, boswederik, vlinderbloemigen, lipbloemigen en ruigtekruiden. Het zijn planten die in een gesloten bos niet aan hun trekken komen. Voor vlinders en andere insecten zijn dit soort biotoopjes van levensbelang. Ondermeer de kleine ijsvogelvlinder, een voor Vlaanderen zeldzame bosvlinder, fladdert er rond (augustus). We kapten eind 2007 de twee rijen populieren die paalden aan de dreef, om nog meer licht toe te laaten en het biotoop nog beter te maken voor deze doelsoort.

13. De wildernis links van de grazige dreef was in 1999 een kale vlakte, nadat de vorige eigenaar alle bomen van enige omvang had gekapt. Intussen keert het bos in ijltempo terug. Waar het kroondek al dicht is kwijnen de bramen weg en keren voorjaarsbloeiers terug. De situatie is er ideaal voor middelhout, een vorm van beheer die mee aan de oorsprong ligt van de rijke vegetatie. Zelfs de naam draagt er de sporen van. ‘Raspe’ komt immers uit het Oud-Vlaams en duidt op schaven en hakken.

Wil je enkel de gele wandeling doen dan ga je rechtdoor en pik je het verhaal op bij punt 18. Wil je er de rode bij doen, dan ga je naar links en ga je verder met punt 14.

14. Je doorkruist het domeinbos. Rechts zie je de verschillen in beheersstrategie tussen Bos en Groen en Natuurpunt. Terwijl wij streven naar spontane verbossing, wordt door Bos en Groen geplant. Ook vervangen ze vaak hakhout door hooghout. De twee vormen van bosbeheer zijn complementair en zorgen samen voor een grotere biologische diversiteit.

Wanneer je de grote dreef bereikt die de noord-zuid as van het domeinbos is, ben je een steenworp van instappunt P2, bij de voet van de Bosberg. Daar staat een kapel die een overblijfsel is van een 17de eeuw klooster. Op de plaats van het klooster staat nu een moderne boerderij.

15. Sla rechts de grote dreef in en ga voorbij het materiaalhuisje van Bos en Groen links af. Rechts ligt het hof ten Steenborre, bij de grootste bron uit het bos. Deze hoeve behoorde toe aan de Sint-Adriaansabdij. Ooit was hier het raakpunt van drie kloosters: de Dominicanen van Atembeke, de abdij van Geraardsbergen en de Sistersiënzerinnen van Grimminge.

16. Je daalt via een mooie veldweg af richting Dender. De heuvel links is de Grote Molenberg. Het is een uitloper van de Oudenberg, bekend wegens de Krakelingenstoet en tonneken brand. Je kijkt naar een landschap met een hoog pittoresk gehalte, plaatselijk bekend als 'De Vossestaart'. Tegen de heuvel prijkt het kerkje van Onkerzele.

17. Je maakt een kleine lus door de kouters. Tijdens de laatste ijstijd werd een dik pak fijne leem uit de arctische grindwoestijnen opgewaaid en over onze streek uitgestrooid. Deze vruchtbare, golvende leemkappen zijn uiterst geschikte landbouwgebieden.

 

Bij het witte landhuis in de bosrand ga je rechts, wat verder naar links en bij het volgende kruispunt kom je opnieuw bij de gele wandeling. Hier ga je naar links.

 

18. Het bos links van de dreef is van recente datum. In de jaren zestig werden weiden ingeplant met populieren. Deze werden in de jaren tachtig gekapt en vervangen door een tweede generatie. Er heeft zich een struiklaag gevormd met hazelaars, zwarte els en vlier en bosplanten hebben de bodem gekoloniseerd. Wie goed kijkt vindt het onopvallende muskuskruid. De populieren rechts behoren toe aan Natuurpunt. Ze zullen vervangen worden door een gemengd bos met zomereik, es en zwarte els.

 

19. Je verlaat het bos. Rechts stroomt een bronbeek door een liefelijk valleitje. Wie er vroeg bij is kan met wat geluk reeën zien grazen. De vos controleert hier dagelijks zijn territoriumgrenzen.

 

20. In de plantages voor je uit worden populieren, en in mindere mate ook inlandse bomen, getest op snelgroei en weerstand tegen ziekten. In de bosbouwsector is dit proefcentrum wereldwijd gekend. Nog even, en je bent opnieuw bij het vertrekpunt.

 

 

Praktisch

Vertrekpunt 1
Natuur- en Milieu- Educatief Centrum De Helix,
Hoogvorst 2, 9506 Grimminge
Ruime parking

Vertrekpunt 2:
Café Den Uitkijktoren,
Top Bosberg,
Heirbaan, 1570 Galmaarden
Voldoende parking

Vertrekpunt 3:
Ingang domeinbos Karkoolbos,
voet van de Bosberg, Kapellestraat, 9500 Moerbeke
Parking voor 10 wagens

Topografische kaart: 1/20.000 30/7-8

Kwaliteit wandelwegen
Het traject loopt integraal over veld- en boswegen en vereist op elk tijdstip van het jaar stevig schoeisel dat vuil mag worden. Het gaat meermaals over steile hellingen. Vooral na een regenperiode kan de kleiige ondergrond vrij glibberig zijn.